ยี่โถ

ยี่โถ…ดอกไม้เป็นพิษ

ปัจจุบันนี้บ้านเรารู้จักและใช้ต้นยี่โถในฐานะไม้ดอกไม้ประดับมากกว่า เพราะมีดอกที่งดงามคล้ายดอกกุหลาบ มีกลิ่นหอม ออกดอกได้ตลอดปี และที่สำคัญยังปลูกง่ายและทนทานตายยากอีกด้วย ในตำรายาไทยยี่โถมีสรรพคุณดังนี้ ราก เป็นพิษ ทำให้มีอาการหอบและตายได้ ทำให้แท้ง รักษากลากเกลื้อน เปลือก เป็นพิษร้ายแรงมาก ทำให้ตายได้ แก้โรคเรื้อน แก้แผลพุพอง ใบ ใช้ขนาดพอเหมาะ มีฤทธิ์บำรุงหัวใจ

ยี่โถ

หากรับประทานยี่โถเกินขนาดจะเป็นพิษต่อหัวใจ ทำให้ตายได้ แต่ดอกยี่โถช่วย บำรุงหัวใจ ทำให้ชีพจรเต้นเร็ว แก้ปวดศีรษะ ใช้มากเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ผล ใช้ปริมาณน้อยๆ ช่วยขับปัสสาวะ และบำรุงหัวใจ เมล็ดและยาง เป็นพิษต่อหัวใจ จะเห็นได้ว่ายี่โถเป็นพืชพิษ ขนาดที่ใช้เป็นยาต้องใช้อย่างระมัดระวังดังนั้นจึงไม่แนะนำในการใช้เป็นยา และจากการศึกษาวิจัยพบว่าต้นยี่โถประกอบด้วยสารในกลุ่ม cardiac glycosides หลายตัวซึ่งสามารถทำให้เกิดพิษต่อหัวใจและระบบอื่นๆ เหมือนกับ digitalis ในใบยี่โถพบว่าสารส่วนใหญ่เป็น acetyl digitoxin

ซึ่งจากข้อมูลดังกล่าวสอดคล้องกับรายงานการเกิดพิษในคนด้วย โดยมีรายงานว่าชายไทย อายุ 35 ปี มีประวัติดื่มสุราเป็นประจำโดยที่ผู้ป่วยต้องการหยุดดื่มสุรา จึงรับประทานน้ำต้มใบยี่โถ 15 ใบ หลังจากนั้น 2 ชั่วโมง ผู้ป่วยมีอาการคลื่นไส้อาเจียน คล้ายจะเป็นลม ตามองไม่ชัด และมีเสียงดังในหู ชีพจรเต้นช้าลงเหลือ 39 ครั้ง/นาที การตรวจคลื่นหัวใจพบว่าการส่งสัญญาณจากหัวใจห้องบนสู่หัวใจห้องล่างถูกปิดกั้นอย่างสมบูรณ์ (complete atrioventricular block) หัวใจห้องบนและหัวใจห้องล่างไม่บีบตัวตามจังหวะตามกัน โดยหัวใจห้องบนบีบตัว 100 ครั้ง/นาที และหัวใจห้องล่างบีบตัว 39 ครั้ง/นาที ผู้ป่วยได้รับการรักษาโดยฉีดอะโทรปีน และรับประทานโปรแบนทีน อาการของผู้ป่วยก็ดีขึ้นเรื่อยๆ วันที่ 3 คลื่นหัวใจก็เป็นปกติ